زنجیرهبَرْگیرْ شَرْابِ طَرَبْ اَنگیزْ و بیاْ پِِنهانْ زِ رَقیبِ سِفلِهْ بِستیزُ و بیاْ (زنجیره چرا حافظ با شجاع آشنا شد)

بَرْگیرْ شَرْابِ طَرَبْ اَنگیزْ و بیاْ پِِنهانْ زِ رَقیبِ سِفلِهْ بِستیزُ و بیاْ (زنجیره چرا حافظ با شجاع آشنا شد)

878تعداد نمایش:
1394/03/27تاریخ:
مقدمتاً این رباعی آورده می شود توضیح مفصل در متن خود رباعی آورده خواهد شده غزل  56سودی
رباعی42سودی 1-برگیرشراب طرب انگیزو بیا پنهان زرقیب سفله، مستیز وبیا 758ق/735ش/1357م 
  2-مشنوسخن خصم که بنشین و مرو بشنوزمن این نکته که برخیز و بیا  
طبق رباعی فوق حافظ بطور کاملاً صریح به شجاع می گوید به حرف پدرت گوش نده به حرف من گوش بده شراب طرب انگیز برگیر و بیا
پنج غزل 152سودی، 153سودی،  154سودی، 155سودی و 156سودی  تحت عنوان «غزیده اسحاق از دیده برفت» جمع آوری در تاریخ 9/1/93 منتشر شده است که تماماً پس از فرار شاه شیخ ابو اسحاق از شیراز  سروده شده ، شرح  دلتنگی و اتفاقاتی است که پس از آن رویداد که  اولین تکان بزرگ  روح و جسم  حافظ است ، دلبر حافظ از شیراز برفت و او را خبر نکرد از بیت 1 بر می آید قرار بود حافظ رفیق سفر او باشد:      
 1-  دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد یاد  حریفِ  شهرورفیقِ سفر نکرد 754ق/731ش/1353م 
 2- یا بَختِ  من طریقِ مُروت فروگذاشت   یا او به شاهراه طریقتْ گُذر نکرد  
 3-  من ایستادهْ تا کُنَمَش جان فدا چو شمع  اَر خود گُذر به ماچو نسیمِ سحرنکر  
 4-  گفتم مگر به گریه دلشْ مهربان کنم  در َقشِ سنگْ قَطره باران اثر نکر  
 5-  دل را اگرچه بال و پر  شکسته شد  سودای دامِ عاشقی از سَر به دَر نکرد  
 6-  هر کس که دید روی تو بوسیدْ چَشمِ من  کاری که کرددیده ما بی نَظرنکرد  
 7-  کلک زبان بُریدهِ حافظ در اَنجُمن  با کَس نگفت رازِ  تو تا  َرکِ  سَر نکر  
حافظ را با خود نمی برد ولی حافظ در شیراز  مانده تا جان خود را فدای اسحاق نماید: زیرا اسحاق بسیار بسیار زیبا بود  طوریکه کلک زبانبریده حافظ  قادر به شرح آن نبود.          
طبق غزل 152 حافظ آنقدر دلتنگ شده که از خدا طلب مرگ می نماید [صبا گر چاره داری وقت و قت است که در اشتیاقم قصد جان کرد]
غزل152سودی  1-دل از من برد و روی از من نهانکرد  خدا را با  که این بازی توان  کرد 754ق/731ش/1353م 
 2-  شب تنهاییم در قصد جان بود  خیالش لطف ‌های بی‌کران کر  
 3-  چرا چون لاله خونین دل نباشم  که باما نرگس او سرگران کرد  
 4-  که را گویم که با این درد جان سوز  طبیبم قصدجان ناتوان  کرد  
 5-  بدان سان  سوخت چون  شمعم که بر من  صراحی گریه و بربط فغان کرد  
6-   صبا گر چاره داری وقت وقت است  که درد  اشتیاقم قصد جان کرد  
این اولین بار است که حافظ [قصد جان] می کند.
غزل 135 یک غزل [بر سر دو راهی] زیرا حافظ می گوید {بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایه بان دارد}یعنی هنوز از بت اسحاق دل نکنده و او را [دارد] ولی در بیت 7 گل [دیگری] سبز کرده که حافظ بر [او اعتمادی ندارد] و نام او [جلال الدین شجاع] پسر امیر مبارز است.
   1-بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایه بان دارد  بهارعارضش خطی به خون ارغوان دارد 756ق/733ش/1355م 
 2-  غبار خط بپوشانید خورشید رخش یا رب  بقای جاودانش ده که حسن جاودان دارد  
 3-  چو عاشق می‌شدم گفتم که بردم گوهر مقصو  ندانستم که این دریا چه  موج خون فشان دارد  
 4-  ز چشمت جان نشاید برد کز هر سو که میبینم  کمین از گوشه‌ای کرده‌ست وتیر اندر کمان دارد  
 5-  چودام طره افشاندز گرد خاطرعشاق  به غماز صبا گوید که راز ما نهان دارد  
 6-  بیفشان جرعه‌ای برخاک وحال اهل دل بشنو  که از جمشید و کیخسرو فراوان داستان دارد  
 7-  چو دررویت  بخندد گل  مشو دردامش ای بلبل  که برگل اعتمادی نیست گرحسن جهان دارد  
 8-  خدا  را داد من بستان از  اوای شحنه مجلس  که می با دیگری خوردست وبا من سرگران دارد  
9-   به  فتراک ار همی‌ بندی خدارازودصیدم  کن  که آفت‌هاست در تاخیر و طالب رازیان دارد  
 10-  ز سروقد دلجویت مکن محروم چشمم را بدین سرچشمه‌اش بنشان که خوش آبی روان دارد
 
 11-  ز خوف هجرم ایمن  کن اگرا مید آن داری  که از چشم بداندیشان خدایت در امان دارد  
 12-  چه عذربخت خود گویم که آن عیار شهرآشوب  به تلخی کشت حافظ را و شکردر دهان دارد  
به غزل فوق فقط می توان گفت [حافظ بر سر دوراهی] رسید که هر دو کوره راه است یکی اسحاق شکست خورده و فراری و دیگری شجاع 23 ساله که نه تنها   پسر امیر مبارز است بلکه بسیار جوان و غیر قابل اعتماد اما حافظ بر سر دوراهی می نشیند تا روزگار تعیین تکلیف کند. این  بر سر دوراهی بودن در بیت 10قصیده مدح عیار هم دیده میشود [صبا نگر که دمادم چو رند شاهد باز گهی لب گل و گه زلف ضمیران گیرد]

غزل زیر روز پنجشنبه 21/5/757 ق/9/3/735 ش/2/5/1356 م یک روز قبل از اعدام سروده شده به اسحاق می گوید ای یار خود را بر تیغ او بسپار
 غزل5/353سودی 1-ای شام ز کوی ما گذر کن  وی صبح به حال ما نظرکن 757ق/734ش/1356م 
 2-  از ظلمت شب دلم بفرسود  یارب شب ظلمتم  سحر کن  
 3-  ای با دسحر بگوی با یار  خود را بر تیغ او سپر کن  
 4-  گو کشته شده به داغ هجرت  بر کُشته خویشتن نظرکن  
 5-  از زلف کـــمانکشش بــپرهیز  وز ناوک غمزه اش حذر کن  
 6-  حافظ اگرت  هوای وصل است  وز ناوک غمزه اش حذر کن  
 7-  چون یار  سر وفا ندارد  از دست جفای  او  سفرکن  
 8-  ای دل چو نمی رسی  به مقصد  دم  درکش و قصه مختصر  کن  
در غزل زیر حافظ می گوید بعد از این {بعد از سپر شدن گردن اسحاق در زیر تیغ [او]} و کشته شدنش[بیت 5] غزل 197 سودی.

غزل197سودی  1-بعدازین دست من ودامن آن سرو بلند  که بـبالای چــماناز  بن و  بیخم  بر کند 757ق/734ش/1356م 
 2-  حاجت مطرب و می نیست تو برقع بگشای  که  برقــص آوردم آتش  رویت  چو  سپند  
 3-  هیچ  روئی  نشــود  آیینه  چهره  بخـــت  مگر آن روی مالند بر آن  ســـم ســـمند  
 4-  گفــتم اسرار غمت هر چه بود گومی باش  صبرازین  بیش ندارم  چه کنم تا کی و چند  
 5-  صبرازین  بیش ندارم  چه کنم تا کی و چند  شرم از  آن  چشم  سیه دار  و  مبندش بکمند  
 6-  من خــاکی که از این در نتوانم بر  خاست  از  کجا بوســــه زنم  برلب آن  قصر بلند  
 7-  چــون غزلهای تر و دلکش  حافظ شنود  گرکــمالیش بود شعر نگوید بخــــجند  
ولی آن صیاد [جلاد] آهوی زیبای بکمند افتاده حافظ را در ملاء عام می کشد و حافظ صحنه قتل را چنین گزارش می دهد: 
غزل 56 بعد از ظهر روز جمعه 22/5/757 ق/734ش/1356م/ پس از مشاهده صحنه اعدام اسحاق که دومین و بزرگترین تکان دگرگون کننده زندگی حافظ است در ذهن او شکل گرفته آیا افظ با دیدن چنین صحنه ای تصمیم نگرفته افعی سیه و شیر سرخ گردد و غضنفر (مظفر ) شکار کند.
غزل56سودی 1-لعل سیراب به خون تشنه لب یار من است   و زپی دیدن او دادن جان کار من است 757ق/734ش/1356م   
 2-  شرم  از آن  چشم سیه بادش و  مژگان دراز  هر که دل بردن او دید و درانکار من است  
 3-  ساروان رخت  به دروازه   مبر کان سر کو  شاهراهیست که  منزلگه دلدار من  است  
 4-  بنده طالع خویشم که در این قحط وفا  عشق آن  لولی سرمست  خریدار  من است  
 5-  طبله عطر گل و  زلف عبیر افشانش  فیض یک شمه زبوی خوش  عطار من است  
 6-  باغبان همچو نسیمم  ز در  خویش  مران  کب گلزار تواز  اشک  چو  گلنار  من  است  
 7-  شربت  قند وگلاب از لب یارم فرمود  نرگساوکه طبیب دل بیمار من است   
 8-  آنکه در  طرز  غزل  نکته  به حافظ  آموخت  یارِ شیرینْ  سخنِ  نادره گفتار من است  
اسحاق بعد از ظهر روز جمعه 22/5/757 ق 10/3/735 ش 3/5/1356 م گردن زده شد ، حافظ غرق در ماتم و عزا گردید.حافظ در[رباعی 4] می گوید با اسحاق گلاویز شدم که دست از این کارها بردار ولی اسحاق گفت دست از سر من بردار من عمر کوتاه با عیش میخواهم نه عمر دراز و چنین آدمی وقتی امیر مبارز شیراز را محاصره کرده به پشت بام می آید و می گوید [عجب ابلهی است در این فصل بجنگ آمده]     
رباعی4سودی در سنبلش آویختم از روی نیاز   گفتم من سودازده را  چاره   بساز  756ق/733ش/1355م 
   گفتا که لبم بگیر و  زلفم  بگذار  گفتا که لبم بگیر و  زلفم  بگذار  
لهیب شعله های غم فروکش می کند،عقل به کارمی افتد تاراه چاره را پیدا کند اسحاق تا توانست زن بارگی کرد و شراب 
نوشید به نصیحت گوش نداد 9 باراز امیرمبارز شکست خورد به اصفهان گریخت دستگیر به شیراز آورده و گردن زده شد و امیر مبارز باحدت و شدت حکومت را به دست گرفت و آنگونه عمل می کند که در غزلیات ، بعضاً در غزیده ها گردآوری و منتشر خواهد شد، شاه شیخ ابواسحاق دستگیر و بقتل رسید، حافظ زنده ماند و حکومت امیر مبارزالدین محمد مظفر محتسبِ مزوُر و داغی که از قتل [یار] حافظ بر جگر او مانده بود، آیا حافظ کسی بود که گوشه ای بنشیند و کاری نکند،خودش  می گوید خیر کاری کردم کارستان.کار کارستان او این بود که طرة مه چهره جلال را بگیرد او را به خانة بی تشویش ببرد تا رگهای او گلاب پنهان کند و به او بفهماندپدرش مال اوقافف را میخورد که حرامتر از خوردن شراب است بعلاوه بی گناهان را بی محابا گردن می زند ، باید دستگیر، کور و زندانی شود تا گستاخیش  چنان عنان گیرد که بیادگار در تاریخ ثبت گردد. از همة این آرمان گوئی ها که بگذریم علت اصلی رفتن حافظ بسوی شجاع فقط و فقط قتل و نابود شدن اسحاق و نبودن جایگزینی از آن دودمان بود و حافظ تا چند ماه پس از مرگ به اسحاق کاملاً وفادار بود طوریکه در لحظة قتل اسحاق بیت 6 غزل 5/353 را می سراید [برخیز هلا ترک سر کن] 

سیاوش ایزدی         WWW.DARHOZOOREKHAJEHAFEZ.COM         فاطمه سهرابی
تاریخ انتشار 24/3/1394 ش / 26/7/1436 ق /  14/6/2015 م  سه چهارم