غزیدهاِی دِل ریش مَرا با لَبِ تُو حَقْ نَمَکْ حَقْ نِگَه دارْ کِه مَنْ می رَوَم اَللهُ مَعَکْ (غزیده الله معک)

اِی دِل ریش مَرا با لَبِ تُو حَقْ نَمَکْ حَقْ نِگَه دارْ کِه مَنْ می رَوَم اَللهُ مَعَکْ (غزیده الله معک)

830تعداد نمایش:
1394/10/22تاریخ:
محور اصلی غزیده مصرع دوم بیت 17 می باشد [حق نگه دار که من می روم الله معک] باید ببینیم چه کسی و به کجا می  رود که حافظ [الله و معک] و [حق نگهدار] سرداده شده است. کسی که می رود حافظ محکوم به اخراج از شیراز و جایی که باید برود یزد است که [سرو نازپرور و دوست او] پسندیده از شیراز ریشه کن و به یزد فرستاده شود ولی حافظ سرو ناز پرورش را دعوت به شرابخواری توام با کرامت و خود را قربانی راه میکده معرفی می نماید نمی ترسد و دشمن هزاران از که در پناه این دوستی حافظ.
 غزل349سودی  اگر شراب خوری جرعه ای فشان بر خاک  از آن گناه که نفعی رسد به غیر چه باک
 2-  برو به هر چه تو داری بخور دریغ  مخور  که  بی  دریغ  زند  روزگار  تیغ   هلاک
 3-  به  خاک پای  تو  ای سرو ناز پرور من  که روز واقعه  پا  وانگیرم از سرخـاک
 4-  چه دوزخی چه بهشتی چه آدمی چه  پری  به مذهب همه کفرطریقت است  امـساک
 5-  مهندس   فلکی   راه   دیر   شش   جهتی  چنان ببست که ره نیست زیر دیر   مغاک
 6-  چنان ببست که ره نیست زیر دیر   مغاک  مباد  تا  به   قیامت  خراب  طارم    تاک
 7-  به راه میکده حافظ  خوش از جهان رفتی  دعای اهل  دلت باد  مونس  دل پاک
حافظ وسایلش را جمع می کند تا از شیراز برود علی رغم فوران خشم شاه شجاع حافظ از او دل بر نمی دارد و امیدش به [دوستی سرو نازپرور] است که در پناه این دوستی حافظ اگر این امید نباشد هردم حافظ ممکن است هلاک شود و لی چاره ای نیست حافظ باید درد هجر و فراق را صبورانه تحمل کند تا هلاک نشود.
 غزل350سودی  هِزار دشمَنَمْ  ارْ می کنندْ  قصدِ  هلاکْ  گرمْ تودوستیْ  ازدشمنانْ  ندارم باک
 2-  مرا   امیدِ   وصالِ   تو   زندهْ    می داردْ  وگرنه هردممْ ازهجرِتوستْ  بیمِ هَلاک
 3-  نفسْ نفسْ    اگرْ   از باد   نشنومْ   بویش  زمانْ زمانْ چوگُلْ کْنمْ از غمْ گریبانْ چاک 10 
 4-  رود به خوابْ دوچشمْ از خیالِ توهیهاتْ  بودْ صبورْ دلْ  اندرْ  فراقِ  توْحاشاکْ 11 
 5-  اگرْ تو  زخمْ زنی  بهْ   که دیگریْ  مرهم  وگرْتو زهرْ دهیْ  بهْ که دیگریْ تریاک 12 
 6-  بِضربِ  سَیفکُ    قْتلیْ     حَیاتاً      ابداً  لاَن روحیْ   قَد طابَ  اَن یَکُونَ فَداکْ 13 
 7-  عِنانْ  مَپیچْ  که   گرْ میزنیْ    به شمشیرمْ  سِپر کنمْ  سَرو دَستتْ  نَدارمْ از فِتراکْ 14 
 8-  تورا  چُنان  که توییْ   هرنظرْ   کجا  بیند  به قدرِ دانشِ خودْ هرکسیْ کندْ اِدراک 15 
 9-  به  چَشمِ  خلقْ  عزیزِ جهانْ   شودْ حافظ  که بر درِتو نَهد رویِ  مَسکنَتْ  برخاکْ 16 
در 5 بیت مراتب  پشت گرمی خود را شاه شجاع ابراز می دارد برای موثر واقع شدن گفته هایش بیت 6 را بزبان عربی می آورد و در ابیات 7 و 8 و 9 با زهم شجاع را ستایش و می گوید فقط من هستم که ترا می شناسم و به درگاه تو سجده میکنم.
سرانجام می گوید من تو نان و نمک خورده ایم ولی تو دل مرا شکستی و مرا از شیراز اخراج کردی و من می روم و حق نگهدار تو باشد.
 غزل351سودی  ای  دل   ریش  مرا  با لب تو حق نمک  حق  نگه دارکه  من می روم الله معک 17 
 2-  توئی آن گوهر پاکیزه که در  عالم قدس  ذکرخیر  تو  بود  حاصل  تسبیح ملک 18 
 3-  درخلوص منت ارهست شکی تجربه  کن  کس عیارزر خالص نشناسد چومحک 19 
 4-  گفته بودی که شوم مست ودوبوست بدهم  وعده ازحد بشد وما نه دودیدیدم ونه یک 20 
 5-  بگشا   پسته  خندان  و  شکر ریزی کن  خلق را ازدهن خویش مینداز  به شک 21 
 6-  چرخ   بر هم  زنم  ار  غیر  مرادم گردد  من نه آنم که زبونی کشم از چرخ فلک 22 
 7-  چون بر حافظ  خویشش نگذاری  باری  ای رقیب از براو یک دوقدم دورترک  
در غزل 351 ذکر سوابق دوستی را با قید خداحافظی می کند و خود را دوست مخلص شجاع معرفی می نماید و می گوید اگر شک داری محک بزن.
سرانجام در بیت 23 عامل اصلی درد هجر و فراق را معرفی می نماید ]ای رقیب،ای عماد] و ای شجاع بدان حافظ و نگهدار تو هستم که رقیب نگذاشت در کنار  تو باشم ولی نگذار او هم زیاد بتو نزدیک شود.

تعمق
بنظر میرسد سه غزل فوق یک غزیده باشند [سرو نازپرور من در غزل 299 شاه شجاع است] روز واقعه [اگر مرا بکشی] طی این غزل احتمال میرود دشمنان حافظ برای او درخواست اعدام نموده باشند که به حافظ می گوید [سرو ناز پرور من] خم به ابرو نخواهم آورد.طبق غزل 300 به شجاع می گوید [گرم تو دوستی ندارم از دشمنان باک] در 9 بیت اول  غزیده حافظ برای نجات از اعدام دست به دامن شجاع می شود در بیت 10 می گوید [نفس نقس-زمان زمان] لغایتست که در غزل ................. که برای امام مهدی (عج) بکار رفته اند احتمالا برای یاری آن حضرت از بیت 10 تا 16 به او ابراز نیاز فرموده است مخصوصاً بیت 15 این احتمال راتقویت میکند.
آنچه اتفاق افتاده و در تاریخ به ثبت رسیده: حافظ اعدام نشده بلکه به یزد فرستاده شده است.از غزل 301 چنین بر می آید که او از رهائی از اعدام شاد است اما باید به یزد برود معذالک از پافشاری دست بر نمی دارد و در بیت 21 به شاه شجاع می گوید لبخندی بزن مرا عفو کن تا خلق بدانند دو بوس که وعده کرده بودی دادی تا به حرف تو شک نکنند.بیت 22 تاکید وفاداری حافظ به شاه شجاع.مصرع دوم بیت 23 که نوشته شده [ای رقیب از بر او یک دو قدم دور ترک] ابراز نفرت به عماد است.
در حضور اندیشه
پس از دو سال کشمکش اواخر سال 770ق/747ش/1368م حافظ به اعدام محکوم میشود ولی هیچ علاقه ای ندارد اعدام شود بکمک دو رفیق بی غش خود [صراحی می ناب و سفینه غزل] پا در میانی [سحر خیزان و فخرالدینها] بالای دار مجازات ناسزا گویی به اعلی حضرت نمی رود ولی باید از شیراز بیرون برود و گم شود که حافظ آنرا هم دوست ندارد ولی شرایط خوب نشده ولی بد بهتر از بدتر است و وفق مندرجات غزل 351 حافظ خوشحال است ولی باز شجاع را تشویق می کند [لب بگشاید و یک بوسة دیگر بدهد] که اگر این کار را بکند تمام شکوه و ابهت پادشاهیش بر باد می رود ولی حالفظ هم بسیار سرسخت است اگر به هدفش نرسد [چرخ را بر هم می زند ولی زبونی نمی کشد زیرا خود را [حافظِ] بمعنی نگاهدارنده شاه شجاع در سریر سلطنت معرفی میکند] ولی در حالی که [خط عذار] اعی حضرت و اطرافیان او می خندد شیراز  را ترک میکند.
شناسه غزیده
اوائل سال 771ق/748ش/1369م حکم اخراج حافظ از شیراز قطعی شده و بایداز شیراز برود. او تلاش بسیار نمود یک درجه تخفیف از شاه شجاع گرفت و اعدام نشد ولی بوسة دوم راهم می خواهد بگیرد و از شیراز اخراج نشود و شجاع هم آن بوسه آتشین را با عذرخواهی تأخیر دوسال بعد می دهد.
طبقه بندی
غزیده الله معک/ سلسله غزلیات حافظ بر لب بحر فنا/ فصل حافظ- شجاع/ حافظ-عماد

سیاوش ایزدی         WWW.DARHOZOOREKHAJEHAFEZ.COM             فاطمه سهرابی
انتشار 22/10/1394 ش / 02/04/1437 ق /  12/1/2016 سه پنجم