قطعاتهَمیْ بایَدْ بُریدْ اَز خوُیشْ و پِیوَندْ چِنینْ رَفته استْ حُکمِ آسمانی

هَمیْ بایَدْ بُریدْ اَز خوُیشْ و پِیوَندْ چِنینْ رَفته استْ حُکمِ آسمانی

729تعداد نمایش:
1394/03/03تاریخ:
 1-  دریغا خلعت روزجـوانی  گرش بودی طرازجاودانی  
 2-  دریغا حسرتادردا کـزین جوی  بخواهدرفت آب زندگانی  
 3-  همی باید برید از خویش و پیوند  چنین رفته است حکم آسمانی  
 4-  وکل اخ مفارقه اخوه لعمرا بیک الاالفرقدان  
      بستر تاریخی
سروده فوق در لغت نامه دهخدا هم آمده ، توضیح داده شده حافظ این قطعه را در سوگ رحلت برادر بزرگش سروده است . 
در حضور خواجه،در حضور خواننده
بیت1:  دریغاخلعت روزجـوانی  گرش بودی طرازجاودانی  
دریغ:افسوس-دریغا:افسوس بسیار-خلعت:آراستگی-روز:دروان-گرش:اگر بودش-طراز:هم سطح-جاودانی: ابدی
برگردان:افسوس و صد افسوس که جوانی ماندگار نیست ولی چه  خوب بود که ماندگار و جاویدانی می بود.
 بیت2:  دریغا حسرتادردا کـزین جوی  بخواهدرفت آب زندگانی  
حسرت:آرزوی برآورده  نشده-حسرتا:ای  ناکامی-دردا:چه پردرد-کزین:که از این
برگردان:ولی طراوت و زیبایی جوانی دوام جاویدان نخواهد داشت دریغ و درد و حسرت که زندگانی مانند آبی در جوی در حرکت است و متوقف نمی شود.
بیت3:  همی باید برید از خویش و پیوند  چنین رفته است حکم آسمانی  
همی:اجباراً-خویش: اهل خانواده[اقوام درجه یک]-پیوند: اهل فامیل [اقوام درجه دو و سه ]
برگردان:حکم آسمان است که جوانی بگذرد و برادران و خویشان هریک بسویی بروند و ازهم بریده  شوند
 بیت4:  وکل اخ مفارقه اخوه  لعمرا بیک الاالفرقدان  
کل:همه-اخ: مخفف اخوان= برادران-مفارقه:جدا شونده-اخوه:برادر-لعمر:ای زندگی-فرقدان:دو ستاره در نزدیکی قطب شمال در مجاورت هم [سودی]
برگردان:برادران هرچند از یک پدر و در کنار هم هستند ولی حکم آسمانی اینست که روزی از هم جدا شوند ولی دو ستارة [فرقدان] در آسمان هستند که هرگز از هم جدا نمی شوند.
    در حضور اندیشه 
طبق نوشته های موجود بهاء الدین پدر حافظ در جوانی به رحمت خدا رفته و از او چهار فرزند خردسال بر جای مانده . اولین فرزند همین جوان ،‌دومین دختر ،‌سومین خواجه عادل و چهارمین محمد است . پس از فوت بهاء الدین خانواده در کنار هم زندگی می نموده اند . پس از چند سال برادر اول و خواجه عادل هر یک به سوئی می روند ، مادر ،‌خواهر و محمد با هم زندگی می کنند . در منابع متعدد آمده است حافظ پسری داشته به نام شاه نعمان که در جوانی به هندوستان رفته و در آنجا فوت نموده است ولی بررسی دیوان و مطالعه غزلیات نشان میدهد احتمالاً حافظ یک دختر ، یک پسر و یک فرزند نوزاد داشته که پسر در جوانی و دختر در 787 ق فوت نموده اند و فرزندی نداشته که به هندوستان برود و در آنجا وفات نماید اگر چنین جوانی از خانواده حافظ به هندوستان رفته و درآنجا فوت نموده احتمالاً همین جوان است ولی به هیچ وجه مستند نیست . 
برگردان روان
افسوس که زیبایی جوانی ماندنی نیست ولی چه خوب بود که ماندنی بود،دریغ و درد و افسوس که جوانی  سپری و مرگ فراخواهد  رسید و این حکم آسمانیست برادرانی که از یک پدر و در کنار هم بوده اند از هم جدا شوند و هر یک بسویی بروند تنها دو برادر است که از هم جدا  نمی شوند و آنها دو ستارة درخشان فرقدان در نزدیکی قطب شمالند.
تعمق
حافظ عزیز! دانش ستاره شناسی می گوید [فرقدان] که هیچ کهکشانها هم یا در هم فرو می روند یا همدیگر را می بلعند و باردار می شوند [و فرقدانهای] جدید پدیدار میشوند زیرا [حکم آسمانیست] پس [آسمان با فرقدانهایش] هم تغییر می کنند.
شناسه قطعه
مضمون قطعه بعلاوه روش کار حافظ که معمولاً در مرگ خویش و پیوند و یار و دوستانش قطعه ای می سراید این قطعه هم در مرگ برادر  جوانش سروده  شده ولی هیچ اشاره ای به تاریخ وفات ندارد احتمالاً در عهد جوانی سروده و هنوز متوجة ضرورت درج تاریخ وفات نبوده ولی بعداً متوجه این ضرورت شده در قطعات تاریخ رحلت را هم نوشته است.
طبقه بندی
زنجیرک اخوان سلسله غزلیات خانوادگی

سیاوش ایزدی         WWW.DARHOZOOREKHAJEHAFEZ.COM         فاطمه سهرابی
   انتشار 31/02/1394 ش / 2/7/1436 ق /  21/5/2015 م  سه چهارم