غزیدهبـِـتاجِ هُدْهُدَمْ اَز رَه مَبَرکهِ بازِ ســـِفید زِ کِبر دَر پیِ هَر صیدِ مُختَصر نَرَوَدْ (غزیده حافظ باز سفید است)

بـِـتاجِ هُدْهُدَمْ اَز رَه مَبَرکهِ بازِ ســـِفید زِ کِبر دَر پیِ هَر صیدِ مُختَصر نَرَوَدْ (غزیده حافظ باز سفید است)

821تعداد نمایش:
1394/08/28تاریخ:
غزل 238 با بیت 7 مقدمه ایست برای غزل 239 که موضوع اصلی است در این مقدمه حافظ می گوید تازه به یزد رسیده جای مشخصی ندارم و سر گردانم و اینهم بخاطر دل دادن به شجاع مه چهره است :
 غزل238سودی  هرگزم  نقش  تو از لوح  دل و جان   نرود  هرگز از یاد من آن [سرو خرامان] نرود
 2-  از  دماغ   من  سرگشته   خیال   رخ    تو  بجفای  فلک  و  غصه   دوران  نرود
 3-  در  ازل  بست   دلم   با  سر  زلفت   پیوند  تا  ابد  سر  نکشد  وز سر پیمان نرود
 4- هرچه جز بار غمت در دل مسکین من است  برود  از  دل من وز  دل  من آن نرود
 5-  آنچنان مهر توام در دل و جان جای  گرفت  که  اگر سر برود مهر تو از جان  نرود
 6-  گر رود  از پی خوبان دل من معذور  است  درد  دارد چه کند  کز  پی درمان نرود
 7-  هرکه خواهد که چو حافظ نشود  سرگردان  دل  بخوبان  ندهد وز پی  ایشان نرود
غزل 239 موضوع اصلی است:من عاشقم و نظر باز ولی عاشق هر کسی نمی شوم مگر شیرین کلام و شاعر باشد مانند شجاع که دارای مکارم اخلاق  عالم الهی و یک انسان بهشتی است و بی وفائی نخواهد کرد!
در مقایسه و کنار هم گذاشتن بقول مرحوم دکتر جلالیان باید عده ای مواجه میشویم که در این غزل کاملاً معلوم و ملموس است که حافظ در غزلهای 7 بیتی با قدرت کامل قافیه، ردیف و حرف را می تواند فراهم کند ولی در غزلهائیکه ابیات بیشتری دارند نمی تواند مثلاً غزل 238 کاملاً استاندارد و 9 بیت غزل 239 هم همخوانی دارد ولی دو بیت اجباراً [حرف را زدم] است.
 غزل239سودی  خوشا   دلی   که   مدام   از  پی  نظر  نرود  بهر  درش  که  نخوانند بی خبر نرود
 2-  طمع  در  آن  لب  شیرین  نکردنم اولیست  ولی  چگونه  مگس  از پی شکر نرود؟ [برود]
 3-  تو  کز  مکارم  اخـــلاق  عـــالم   دگری  وفای  عهد  من از خاطرت مگر نرود 10 
 4-  سواد  دیده   غم  دیده  ام  باشک   مشوی  که نقش [خال توام] هرگز  از نظر نرود 11 
 5-  سیاه  نامه  تر  از  خــود  کسی   نمی بینم  چه گونه دود دلم چون قلم بسر نرود 12 
 6-  دلا  مباش  چنین  هرزه  گرد  و  هر  جائی  که  هیچ  کار ز پیشت بدین هنر نرود 13 
 7-  بتاج  هُدهُدم  از  ره  مبرکه  باز   ســـفید  ز  کبر  در پی  هر  صید مختصر نرود 14 
 8-  ز  من  چو  باد  صبا  بوی  خود دریغ مدار  چرا  که  بی ســر  زلف  تـوام  نرود 15 
 9-  بپوش  دامـن   عفوی   بزلت   من    مست  که  آب روی شریعت بدین قدر نرود 16 
 10-  مـــن  گدا  هوس [ سرو  قامــتی]  دارم  که دست درکمرش جز بسیم وز نرود 17 
 11-  بیـــار  باده و اول  بدســــت  حافظ  ده  بشرط  آنکه ز مجلس سخن بدر نرود 18 
تعمق
حافظ در یزد سرگردان است و نقش خیال شجاع هرگز از خاطر او نمی رود به شجاع می گوید من باز سفید ،شرابخوار، و نامه سیاه و مستم مرا ذلیل کردی حالا عفو کن تا نزد تو بیابیم و اگر به شیراز بردی باز هم دو نفری به خانه بی تشویش که  هیچکس در آن نباشد می رویم و با هم شراب می نوشیم بشرط اینکه بند زبانت محکم باشد و به این و آن نگویی با حافظ خلوت کردم و شراب نوشیدم{ ای ماه سرو قامت من.}
نشانه ها:سرو خرامان  به حافظ جفا می کند+ پیوند با سر زلف شجاع+ حافظ عاشق شجاع و از دوری او غمگین است زیرا از پی خوبان و زیبا رویان رفته در یزد سر گردان شده+حافظ مدام از پی نظر رفته  و می رود دل به شجاع شیرین لب داده به او تا ابد وفادار است و نقش خال شجاع همیشه مقابل چشم اوست هر چند شرابخوار و نامه سیاه است ولی نزد [هُدهُد تاجدار که شاه یحیی باشد نمی رود] زیرا باز سفید است و باید غزال رعنایی مثل شاه شجاع صید بکند، هر چند شرابخوارم مرا عفو کن که مشتاق دیدار قامت بلند تو هستم به شیراز بیایم با هم شراب بنوشیم ، همانطور که یادت داده اند. نه تنها علنی ننوشی بلکه به این و آنهم نگویی با حافظ شراب نوشیدم فقط {من وتو} 
طبقه بندی غزیده
اوائل سال 771ق/748ش/1369م /حافظ تازه به یزد رسیده حال و حوصله ای دارد و می تواند شوخی کند ، نیش بزند.هنوز نسوخته و بوی کباب از او نمی آید.
اوائل 771هجری قمری

سیاوش ایزدی         WWW.DARHOZOOREKHAJEHAFEZ.COM             فاطمه سهرابی
انتشار 28/8/1394 ش / 7/02/1437 ق /  19/11/2015 چهار پنجم