1395/01/29تاریخ:
غزل 565 سودی

خامْ را طاقَتِ پَروانِة پَرْ سُوختِه نیستْ نازُکانرا نَرِسَدْ شیوِة جانْ اَفشاْنیْ(موقت)

هر گدا را نبود مرتبه سلطانی

1 جان فداي تو که هم جاني هم جـاناني سر فداي تو وگرنه من و سرگـرداني
2 سرسري از سر کوي تو نيارم برخاست کار دشوار نگيرند بــــدين آساني
3 خام را طاقت پروانة پر سوخته نيست نازکانرا نرسد شيوة جــــان افشاني
4 بي تو آرام گرفتن بـــود از ناکامي با تو گستاخ نشستن بود از حــيراني
5 فاش کردند رقــــيبان تو سر دل من چند پوشيده بماند سخــــن پنهاني
6 تا بماند تر و شاداب نــــــهال قد تو واجب آنست که بر چشم منش بنشاني
7 در خم زلف تو ديدم دل خود را روزي گفتمش چوني و چون مي زيي اي زنداني
8 گفت آري چه کني گر نبري رشک بمن هر گدا را نبود مرتبة سلطـــــاني
9 راستي حد تو حافظ نبود صحبت مــا پس اگر بر سر اين کوي کني سگباني

بستر تاریخی

احتمال دارد غزل اوائل سال 769ق/746ش/1367م که به اصطلاح محافظین (رقیبان) شجاع می خواهند حافظ را بکلی از او دور کنند سروده شده باشد ولی حافظ می گوید [منِ گدا] دلم در چین زلف تست عاشق تو هستم بدین سادگی از کنار تو نمی روم ترا بدست خامان نمی سپارم.

در حضور خواجه، در حضور خواننده

بیت 1 : جان فداي تو که هم جاني هم جـاناني سر فداي تو وگرنه من و سرگـرداني
کلمات: فدا: قرباني- تو: شجاع- جان:روح- جانان: مانندجان دوست داشتني- وگرنه: در غير اينصورت- سرگرداني: آوارگي
برگردان: جانم فداي تو باد که هم جاني و هم جاناني سرم فداي تو باد که اگر فداي تو نشود سرگردان خواهم بود.
 
بیت 2 : سرسري از سر کوي تو نيارم برخاست کار دشوار نگيرند بــــدين آساني
کلمات: سرسري: بسادگي- سرکوي: دربار- نيارم: نتوانم- برخاست: دور شوم- بدين آساني: [بدون مقاومت]
برگردان: شجاع تو براي من هم جاني و هم جاناني براحتي نمي توانم از سر کوي تو برخيزم و کاري چنين دشوار را سرسري بگيرم.
 
بیت 3 : خام را طاقت پروانة پر سوخته نيست نازکانرا نرسد شيوة جــــان افشاني
کلمات: خام: تازه بدوران رسيده- طاقت: تحمل- پروانه پر سوخته: حافظ- نازکان: راحت طلبان- نرسد: به هيچ وجه نمي توانند- شيوه: راه- جان افشاني: فداکاري
برگردان: از قديم گفته اند [کار هر بز نيست خرمن کوفتن گاو نر مي خواهد و مرد کهن] شجاع هر نو رسيده اي حافظ نميشود که بسوزد و جانفشاني کند.
 
بیت 4 : بي تو آرام گرفتن بـــود از ناکامي با تو گستاخ نشستن بود از حــيراني
کلمات: بي تو: درکنار شجاع نبودن- بود: باشد- ناکامي- افسردگي-باتو: درکنار شجاع- گستاخ: بي رو دربايستي- حيراني: جهالت
برگردان: دور از تو بودن و آرام نشستن ناشي از افسردگيست و در حضور تو بودن و گستاخي کردن به علت شادماني غير قابل کنترل است.
 
بیت 5 : فاش کردند رقــــيبان تو سر دل من چند پوشيده بماند سخــــن پنهاني
کلمات: فاش: آشکار-رقيبان: مراقبين- چند: تا کي- پوشيده: پنهان- سخن پنهاني: راز عشق-
برگردان: شجاع! مراقبين تو مرا بکاري وادار کردند که نمي بايست بکنم و آنهم اين بود که بتو بگويم هم جاني وهم جاناني و سر کويت را ترک نميکنم به آساني.
 
بیت 6 : تا بماند تر و شاداب نــــــهال قد تو واجب آنست که بر چشم منش بنشاني
کلمات: تا: براي اينکه- تر: تازه- نهال جوانه- قد: اندام- واجب: ضروري- منش: از آن من-
برگردان: ولي مراقبين تو مرا از سر کويت مي رانند و مي گريانند براي اينکه قامت نو رسيده تو شاداب بماند آن را بر چشم پر آب من بنشان [بگذار در کنار تو باشم تا سلامت باشي]
 
بیت 7 : در خم زلف تو ديدم دل خود را روزي گفتمش چوني و چون مي زيي اي زنداني
کلمات: خم: چين وشکن- زلف: زندان دل حافظ- گفتمش: به دل گفتم- چوني: چطوري- چون: چگونه- مي زي: زندگي ميکني- اي زنداني: اي دل گير افتاده در زلف شجاع
برگردان: شجاع! روزي دلم را ربودي و در چين زلفت زنداني کردي، روزي او را ديدم و از او پرسيدم حالت چطور است چگونه زندگي ميکني. گفت:
 
بیت 8 : گفت آري چه کني گر نبري رشک بمن هر گدا را نبود مرتبة سلطـــــاني
کلمات: گفت: دل حافظ گفت- چه کني: کاري از تو ساخته نيست- گر: اگر- رشک: حسد- گدا: حافظ- مرتبه : جايگاه
برگردان: وقتي زلف خود را در چين زلف شجاع زنداني ديدم و حالش را پرسيدم گفت آيا از اينکه من در چين زلف شجاع زندگي ميکنم حسد مي کني من زنداني نيستم سلطاني ميکنم [و جاي آدم گدائي مثل تو در سر زلف اعلي حضرت نمي تواند باشد] ضمناً:
 
بیت 9 : راستي حد تو حافظ نبود صحبت مــا پس اگر بر سر اين کوي کني سگباني
کلمات: راستي: جداً- حد: لياقت- صحبت: هم نشيني- ما: دل حافظ که درچين زلف شجاع سلطاني ميکند-پس: حتي- اين کوي: جايگاه دل حافظ- سگباني: نگهداري سگهاي کاخ اعلي حضرت که دل حافظ هم در چين زلف مشاراليه مي باشد.
برگردان: دلم گفت من در چين زلف شجاع نه تنها زنداني نيستم بلکه سلطاني ميکنم و گداياني چون تو لياقت سگباني من و اعلي حضرت را هم ندارند.
 
29/01/1395 ش / 09/07/1437 ق / 17/04/2016 موقت

سیاوش ایزدیفاطمه سهرابی

www.DarHozooreKhajeHafez.com
نام ایمیل عنوان دیدگاه
متن دیدگاه
کد تصویری